ભારતમાં પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી : વર્ષ 1951-85

ભારતમાં પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી : વર્ષ 1951-85

→ 25 ઓક્ટોબર, 1951ના રોજ ભારતમાં પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી યોજાઈ હતી. આ વર્ષે તેમના 73 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે.

→ ભારતે 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ સ્વતંત્રતા મેળવી અને બે વર્ષ પછી ચૂંટણી પંચની સ્થાપના કરી.

→ માર્ચ 1950 માં સુકુમાર સેનને પ્રથમ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

→ ભારતમાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ 25 ઓક્ટોબર 1951 અને 21 ફેબ્રુઆરી 1952 વચ્ચે યોજાઈ હતી.

→ મોટાભાગની રાજ્ય વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓ એક સાથે થઇ હતી.

→ લોકસભાની 489 બેઠકો માટે કુલ 1949 ઉમેદવારોએ હરીફાઇ કરી જેમાં મતદાન 45.7% હતું.

→ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (INC) એ 489 બેઠકોમાંથી 364 બેઠકો અને કુલ મતદાન 45% મતો મેળવીને જંગી જીત મેળવી હતી. આ બીજા નંબરની સૌથી મોટી પાર્ટી કરતાં ચાર ગણા મતો હતા.

→ જવાહરલાલ નેહરુ દેશના પ્રથમ લોકતાંત્રિક રીતે ચૂંટાયેલા વડાપ્રધાન બન્યા.

→ ભારતની ચૂંટણી પદ્ધતિ બ્રિટેન દેશમાંથી લેવામાં આવી છે.

ચૂંટણી સંબંધિત જોગવાઈ

→ ભારતીય બંધારણના ભાગ-15 માં અનુચ્છેદ 324-329(ક)માં ચૂંટણી સંબંધિત જોગવાઈ આપવામાં આવેલ છે.

અનુચ્છેદ-324	→ ચૂંટણી પંચની સત્તા
અનુચ્છેદ-325	→ ધર્મ,જ્ઞાતિ,જાતિ,લિંગ અન્ય આધારે કોઈને મતાધિકારથી વંચિત નહીં કરી શકાય
અનુચ્છેદ-326	→ લોકસભા અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓ માટે પુખ્ત મતાધિકારને માન્ય રાખવામાં આવ્યા છે.
અનુચ્છેદ-327	→ વિધાનમંડળો માટે ચૂંટણી સંબંધિત જોગવાઈ કરવાની સંસદની સત્તા
અનુચ્છેદ-328	→ કોઈ રાજ્યના વિધાનમંડળની ચૂંટણીના સંબંધમાં જોગવાઇ કરવાની તે વિધાનમંડળની સત્તા
અનુચ્છેદ-329	→ ચૂંટણી સંબંધિત બાબતોમાં અદાલતની દરમ્યાનગીરી પર પ્રતિબંધ

→ ભારતમાં ચૂંટણીના પ્રકારો :(1)સામાન્ય ચૂંટણી, (2)પેટા ચૂંટણી,(3) મધ્યસત્ર ચૂંટણી

→ લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ,1950 અંતર્ગત ચુંટણી પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત અધિકારી અને કર્મચારીઓ માટેની જોગવાઈ કરવામાં આવેલ છે.

→ ભારતમાં ચૂંટણી પદ્ધતિના મુખ્ય પ્રકાર : (1) ફર્સ્ટ પાસ્ટ ધ પોસ્ટ સિસ્ટમ (2)સમપ્રમાણ પ્રતિનિધિત્વ પદ્ધતિ

→ આદર્શ આચારસંહિતા એ ચૂંટણી દરમિયાન રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારો પર નિયમન અને નિયંત્રણ માટે તથા ચૂંટણીને મુક્ત અને પારદર્શક રીતે યોજાય તે હેતુથી ચૂંટણી પંચ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી નિયમોની એક સૂચિ છે.

→ ચૂંટણીની તારીખો જાહેર થઈ ગયાની સાથે જ તાત્કાલિક અસરથી બીજા આદેશ સુધી આચારસંહિતા લાગુ રહે છે.

→ ભારતમાં સૌપ્રથમ મહિલા મુખ્ય ચુંટણી કમિશનર વી. એસ. રમાદેવી (કાર્યકારી) હતા.

→ ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકર દ્વારા વર્ષ 1928માં સાયમન કમિશન સમક્ષ સાર્વજનિક વયસ્ક મતાધિકારની માંગ કરવામાં આવી હતી.

→ બંધારણની શરૂઆતમાં મતદાતાની ન્યૂનતમ ઉંમર 21 વર્ષ હતી પરંતું પ્રધાનમંત્રી રાજીવગાંધીના કાર્યકાળમાં 61માં બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 1988 દ્વારા મતદાતાની ન્યૂનતમ ઉંમર 18 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી હતી.

→ ભારતમાં મહિલાને સૌપ્રથમ વર્ષ 1926 માં મતાધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો

→ 25 ઓકટોબર 1951 થી શરૂ થયેલ પહેલી લોકસભાની ચૂંટણીમાં હિમાચલ પ્રદેશના શ્યામ શરણ નેગી ભારતના પહેલા મતદાર હતા.

→ ભારતમાં વર્ષ 2011 થી દર વર્ષે 25 જાન્યુઆરીના રોજ રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ (National Voter's Day) ઉજવવામાં આવે છે.

→ WhatsApp Group Click

→ Facebbok Page Click